Likya'da Bir Anıt: St. Nikolaos Kilisesi

Günümüzde, Aziz Nikolaos’un ismi ile anılan kilise, Myra’nın da içinde bulunduğu Demre ilçe merkezindedir. Yapı, yer seviyesinden 7,5-9 metre aşağıdadır; toprak seviyesinin altında olması, Myra çevresindeki akarsuların getirdiği alüvyonlar sayesindedir; bu nedenle yapı büyük oranda korunmuştur. U. Peschlow’a göre kilisede 3 yapı evresi görülür; bazilikal planlı ilk yapı evresinin, tarihçi Malalas’a göre M.S. 529 yılında bölgede yaşanmış deprem sonrasına denk geleceği belirtilmiştir. İlk dönem evresinden, ana apsis duvarının bir kısmı, Birinci ve İkinci Güneydoğu Şapeli apsisi, kuzey bölümdeki bazı yapılar ile batı duvarları günümüze ulaşmıştır. Yine Malalas’a göre, M.S. 8. yüzyılda, bir deprem ya da Arap akınlarıyla birinci evre yapısı yıkılmış, yerine günümüz kubbeli bazilika planlı, üç nefli kilise yapılmıştır (2. yapı evresi tarihinin, son kazı verilerine göre M.S. 10. yüzyıla kadar uzanacağı anlaşılmıştır). M.S. 12. yüzyılda ise güney kısmına Üçüncü Güneydoğu Şapeli ile arkosolium tipinde -içinde lahitlerin de olduğu- Güney Mezar Odası eklenmiştir. M.S. 13. yüzyılda Myros Çayı’nın yatağının değişmesiyle sel sularının getirdiği alüvyon tabakasının altında kalan kilisenin son yapı evresi Rus Çarı 1. Nikolay dönemine tarihlenir. Yapıldığı dönemden itibaren kilise ekler ve onarımlarla büyümüş ve orijinal yapısı değişmiştir. Savaşlar ve doğal afetlerden zarar gören yapı birçok defa onarılıp yenilenmiştir. Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nin son bulmasının ardından bölgeye egemen olan Selçuklu Türkleri Dönemi’nde de kilisede ibadet devam etmiştir. 19. yüzyıl gezginleri Myra’ya uğradıklarında kilise ve yanındaki manastırla ilgili bilgiler aktarmışlardır. 1812 yılında İngiltere’de hazırlanan bir haritada Nikolaos Manastırı da haritada yer almıştır; aynı yıl İngiliz gezgin Cockerell, Myra’ya gelerek azizin mezarını ziyaret etmiştir. 1842 yılı Mart ayı içinde ise Myra’ya gelen T. A. B. Spratt, E. Forbes ve E. T. Daniell, kentte Doğu Roma (Bizans) Dönemi yapısı “… iyi korunmuş büyük bir Hıristiyan katedrali…” gördüklerini belirtip planlarını çizmişlerdir; “Bir pagan tapınağı ve camisinin yakınında yükselen eski ve yalnız Hıristiyan kilisesinin yüceliği…” karşısında hayran olduklarını belirtmişlerdir.